Ben jij een (échte) man?

Er gaat een buzz door Nederland, over het kersverse programma ‘Als je me echt zou kennen’. Bij RTL Late Night was gisteren een fragment te zien waarin Jeroen centraal staat. Als ‘Ode aan haar lief’ schreef zijn vrouw Leontine, die in het fragment toekijkt hoe Jeroen zijn woede uit, een prachtige blog: Mannelijkheid 8.0. Wat ze definieert als: ‘Aanwezig, zichtbaar, kwetsbaar en super krachtig en aantrekkelijk bovendien.’

Hier wil ik me graag op aansluiten. Want het is een onderwerp dat ook al een tijdje de aandacht van mijn pen vraagt: mannen. Maar niet zomaar mannen: échte mannen. En dat staat wat mij betreft ver af van het huidige stereotype.

Ben jij een man en reageert je systeem direct op de uitspraak ‘échte mannen’? Dan heeft deze blog wellicht een boodschap voor je. Het zal misschien nieuw zijn, maar je bent er klaar voor. Ben jij een vrouw? Lees gerust mee, maar eigenlijk is het niet voor jou bedoeld.

EVOLUTIONAIR PERSPECTIEF OP ‘DE MAN’*

Om wat te begrijpen over echte mannen, moeten we eerst een paar honderdduizend jaar terug in de tijd. De rol van de man, en daarmee het gepercipieerde manbeeld, is namelijk niet altijd hetzelfde geweest en heeft zich (fundamenteel) ontwikkeld in de loop der tijd.

Jagers en verzamelaars: man en vrouw volledig gelijkwaardig

Om te beginnen, zo’n 1.000.000 tot 400.000 jaar geleden toen de eerste samenlevingen ontstonden: de jagers en verzamelaars. Ondanks dat de rollen strikt gescheiden waren, was de positie van de man en vrouw volledig gelijkwaardig aan elkaar. Dit wil zeggen dat beiden een even belangrijke rol speelden in de voedselvoorziening en daarmee in de stam.

Om te overleven was het op enig moment nodig om samen te gaan leven met meerdere stammen, en dus om de voedselvoorziening op een vaste plek te gaan organiseren. Zo’n 4.000 jaar v.Chr. was dat de aanleiding voor het ontstaan van de landbouw. Die we in het licht van de rol van de man dienen te scheiden in tuinbouw en landbouw.

Tuinbouw: vrouwelijke goden

Tuinbouw is namelijk gebaseerd op het gebruik van een hak of eenvoudige graafstok. Omdat een graafstok of hak ook kon worden gebruikt door een (zwangere) vrouw werd dit werk vooral door vrouwen gedaan. Mannen gingen grotendeels nog op jacht. Let wel, omdat de tuinbouw veel meer voedsel opleverde dan de jacht, werd 80% van het voedsel in die tijd geproduceerd door vrouwen. Een derde van deze samenlevingen had dan ook enkel vrouwelijke goden!

Landbouw: mannen aan de macht

Daar kwam verandering in door de ontwikkeling van de ploeg, rond 3000 v.Chr. Een zwaar houten gereedschap, die door dieren zoals ossen en paarden werd voortgetrokken. Omdat dit fysiek zwaar werk was veranderde de rolverdeling fundamenteel. De man ging op het land werken en werd daarmee verantwoordelijk voor alle voedselproductie. De vrouw verdween van het land, maar bleef wel verantwoordelijk voor ‘de haard’.

Door technologische ontwikkeling leverde de landbouw op enig moment meer voedsel op dan nodig was waardoor niet alle mannen meer op het land hoefden te werken. Hierdoor kwam er voor sommige mannen tijd vrij voor introspectie. Dit is dan ook de tijd waarop de eerste spiritueel leraren ontstonden, zoals Gautama Boeddha, Lao Tzu, Socrates, Plato en Confusius. Inderdaad, allemaal mannen! Daarnaast waren het -niet verwonderlijk- ook enkel mannen die toen de politiek, het bedrijfsleven en religie gingen inrichten en beheersen.

SYSTEMISCH PERSPECTIEF OP ‘DE MAN’

De rol van de man werd evolutionair gezien dus bepaald door de bijdrage aan voedselvoorziening. Maar vanaf de opkomst van de landbouw kwam de man aan het hoofd van zowel het gezin als de samenleving te staan. Hiermee is een manbeeld ontstaan waarin de man sterk moet zijn en verantwoordelijk is voor zijn naasten. Er werd een beroep gedaan op een aantal, ik noem ze ‘functionele’ mannelijke kwaliteiten: leiderschap, rationeel denken en fysieke kracht. Het leidende manbeeld werd dan ook volledig toegedicht aan deze kwaliteiten. Met het nog steeds geldende stereotype ‘echte man’ als gevolg.

Generaties met incapabele onbewuste mannen

De keerzijde was dat er geen ruimte meer was voor de gevoelswereld van een man en daarmee de ontwikkeling van zijn 'spirituele' kwaliteiten (waarover zo meer). Een gevoelswereld met angst, verdriet en twijfel over zijn rol als man. Iedere man weet dit diep van binnen. Deze onzekerheid werd (en wordt al) generatie op generatie, van vader op zoon, geprojecteerd. Dit heeft al generaties met gewonde en gesloten vaders opgeleverd. Incapabele onbewuste mannen. Zonder de moed om hun eigen angsten aan te gaan. 

Vrouwenemancipatie: olie op het vuur

Een ironische tegenreactie tegen het geldende manbeeld is de vrouwenemancipatie. Een strijd die begon rond 1900. Vóór de macht van vrouwen, tegen de macht van mannen. Ik ben de laatste die zal ontkennen dat hiermee op het gebied van vrouwenrechten positieve veranderingen werden afgedwongen. Maar op een onbewuster niveau gebeurde het tegenovergestelde. Door deze afkeer tegen het geldende gepercipieerde manbeeld nam de onzekerheid van mannen alleen maar toe. Waardoor de ruimte voor zijn gevoelswereld en daarmee de potentie om zich te ontwikkelen tot een echte man bijna definitief verloren leek te gaan.    

WAT IS DAt DAN, EEN ECHTE MAN?

Van een echte man wordt naast zijn ‘functionele’ ook om zijn ‘spirituele’ kwaliteiten gevraagd. Dit betekent het aan kunnen gaan van zijn eigen angsten, volledige aanwezigheid (bij de emoties van zichzelf en die van de ander) en de consequente moed om kwetsbaar te zijn.

Om dit beter te begrijpen moeten we, ironisch genoeg, naar de relatie met de vrouw. Iedere man is namelijk ooit volledig symbiotisch en afhankelijk geweest van een vrouw: zijn moeder. Vanuit deze relatie is zijn diepste angst en verdriet van tekortkomen, onvoldoende zijn en verlaten worden, ontstaan.

Ken je die diepe gevoelswereld nog niet van jezelf en wil je een echte man zijn? Dan heb je dus werk aan de winkel! Wil je dit niet? Durf je dit niet? Of nog erger, denk je dat jij die angsten niet hebt en vind je het maar iets voor mietjes? Dat is prima. Maar ook weer niet.

Een geheim, van man tot man

Want ik wil je een geheim verklappen, van man tot man. Al zal je me er misschien voor haten. Als je dit niet doet zal, naast dat je je volledige potentieel als man niet bereikt, jouw vrouw/vriendin altijd een gemis voelen in jullie relatie. En dat is terecht. Een vrouw verdient namelijk een echte man.

Mocht je nu denken, nou dat zullen we nog wel eens zien, ik ga het gewoon eens vragen aan mijn vrouw/vriendin, dan wil ik je oprecht complimenteren voor die dappere poging. Echter, geeft ze aan “nee hoor, ik mis helemaal niks in onze relatie”, moet ik je nog steeds teleurstellen. Dit betekent dat ze bang is dat jij de waarheid (nog) niet aankan en je haar zou kunnen verlaten. (tip: let maar eens op haar non-verbale reactie).

Oké vooruit, het kan nog één ding betekenen. Het kan ook zijn dat ze zelf emotioneel zo op slot zit dat ze geen contact kan maken met het verlangen naar een echte man. In dat laatste onfortuinlijke geval zit je in een volledig symbiotische relatie, waarin je geen groei meer voor elkaar kan betekenen. In liefde wegwezen, is mijn devies.

Mogelijke doorbraak als echte man

Is ze dapper genoeg om aan te geven dat het inderdaad zo is, ben dan vooral dankbaar voor haar moedige eerlijkheid en de uitnodiging aan jou om te gaan staan als man. Al die tijd ben jij tekort gekomen en dat voelt alsof ze je afwijst in de kern van je bestaan. En dat doet pijn. Enorm veel pijn. Kun je dat voelen en accepteren in haar bijzijn? Dan mag ik je feliciteren met je eerste stap in de doorbraak als echte man!

OF IK (AL) EEN ECHTE MAN BEN?

Want wie ben ik om dit allemaal te zeggen? Ook ik faal er regelmatig in om een echte man te zijn. Ik ga nog vaak mijn angsten uit te weg, ben niet consequent aanwezig in het contact met de ander en durf mijn kwetsbaarheid niet altijd te laten zien.

Echter, het feit dat ik daarin mijn eigen falen als echte man durf te erkennen, en het blijf aangaan, maakt mij al een meer echte man dan de meeste andere mannen (ooit?) zullen zijn.

Maar als ik Leontine mag geloven, heeft het programma 'Als je me echt zou kennen' mooie voorbeelden voor ons in het verschiet.  

 

------

*Gebaseerd op ’Een beknopte geschiedenis van bijna alles’, door Ken Wilber